Fundusz im. Macieja Nowickiego na rzecz Polskiej Architektury i Wzornictwa
Polish-American Club of the Triangle współpracuje z College of Design na North Carolina State University nad utworzeniem funduszu upamiętniającego zmarłego Macieja Nowickiego. Środki zgromadzone w ramach Funduszu im. Macieja Nowickiego na rzecz Polskiej Architektury i Wzornictwa będą wspierać wykładowców i studentów w poznawaniu polskiej architektury, wzornictwa, projektowania graficznego oraz architektury krajobrazu w Polsce i Stanach Zjednoczonych.
22 kwietnia 2023 roku został ustanowiony na North Carolina State University Dniem Macieja Nowickiego, w związku z obchodami 75-lecia College of Design.
Maciej Nowicki: światowej sławy wizjoner architektury i legenda NC State, 1910–1950
Maciej Nowicki był polskim architektem, który walczył w obronie swojej ojczyzny podczas niemieckiej nazistowskiej inwazji na Polskę w 1939 roku. W czasie okupacji prowadził tajne zajęcia z architektury i urbanistyki, ukrywane pod pozorem kursu murarskiego. Po wojnie Nowicki opracował plan urbanistyczny odbudowy centrum Warszawy.
W 1946 roku dołączył do zespołu projektującego nową siedzibę Organizacji Narodów Zjednoczonych w Nowym Jorku, współpracując z tak wybitnymi architektami jak Le Corbusier, Frank Lloyd Wright i Oscar Niemeyer.
W 1948 roku Nowicki został zaproszony do objęcia stanowiska pierwszego przewodniczącego Wydziału Architektury w ówczesnej School of Design na NC State. Funkcję tę pełnił aż do swojej tragicznej śmierci w 1950 roku. Jednym z jego najważniejszych osiągnięć było zaprojektowanie J.S. Dorton Arena w Raleigh, która stała się obiektem o międzynarodowym znaczeniu. W swojej karierze współpracował również z Eero Saarinenem, Albertem Mayerem i Williamem Deitrickiem.
Jego niezwykle utalentowana żona, architektka i projektantka Stanisława Sandecka-Nowicki, współpracowała z nim przy wielu projektach. W 1958 roku, na University of Pennsylvania, została pierwszą kobietą w Stanach Zjednoczonych, która uzyskała stałe zatrudnienie akademickie (tenure) jako profesor zwyczajny architektury. Zmarła w 2017 roku w wieku 105 lat.
Nowicki pisał, że człowiek i jego sposób życia powinny być głównym źródłem inspiracji dla współczesnego architekta, a zmieniające się życie człowieka wymaga również ciągłych zmian w formach architektonicznych.
Dołącz do nas w upamiętnianiu tego niezwykłego, światowej klasy wizjonera architektury i w budowaniu jego trwałego dziedzictwa.
Dorton Arena
J. S. Dorton Arena jest obiektem o wyjątkowym znaczeniu historycznym i architektonicznym dla stanu Karolina Północna. Zaprojektowana przez urodzonego w Polsce architekta i wykładowcę Macieja „Matthew” Nowickiego (1910–1950) we współpracy z architektem z Karoliny Północnej Williamem Henleyem Deitrickiem, arena stanowi jeden z najważniejszych wkładów Karoliny Północnej w rozwój nowoczesnej architektury i inżynierii konstrukcyjnej XX wieku.
Ukończona w Raleigh w 1952 roku, Dorton Arena natychmiast przyciągnęła międzynarodową uwagę dzięki swojej innowacyjnej konstrukcji. Jej dach jest podwieszony pomiędzy dwoma przecinającymi się parabolicznymi łukami z żelbetu, a sieć stalowych lin tworzy siatkę konstrukcyjną. Powstały w ten sposób dach o kształcie siodła jest konstrukcją hiperboliczno-paraboloidalną, w której materiały wykorzystano zgodnie z ich naturalnymi właściwościami: żelbet przenosi siły ściskające, natomiast stalowe liny — siły rozciągające. Pozorna prostota projektu kryje niezwykle zaawansowany system konstrukcyjny, który stanowił pionierskie osiągnięcie nowoczesnej architektury.
Znaczenie Dorton Arena wykracza daleko poza Raleigh. Budynek stał się wpływowym na skalę międzynarodową przykładem architektury wielkoprzęsłowej o konstrukcji podwieszanej, a jego rozwiązania konstrukcyjne wpłynęły na kolejne pokolenia architektów i inżynierów. Jego dziedzictwo można dostrzec w tak znaczących realizacjach jak Olympic Hall Kenzo Tangego na Igrzyska Olimpijskie w Tokio w 1964 roku, Ingalls Ice Rink Eero Saarinena na Yale University oraz Berlin Congress Hall (Haus der Kulturen der Welt). Dorton Arena zajmuje więc ważne miejsce nie tylko w historii architektury Karoliny Północnej, lecz także w szerszej historii modernizmu XX wieku.
Arena ma szczególne znaczenie ze względu na swoje związki z North Carolina State University School of Design oraz z rozwojem Karoliny Północnej jako ośrodka innowacyjnej architektury modernistycznej. Nowicki był profesorem architektury i pełnił obowiązki kierownika Department of Architecture na North Carolina State University od 1948 roku aż do swojej śmierci w 1950 roku. Jego obecność na NC State przyczyniła się do stworzenia środowiska intelektualnego i architektonicznego, które pomogło ugruntować pozycję School of Design jako ważnego ośrodka nowoczesnej edukacji architektonicznej. Dorton Arena pozostaje jednym z najbardziej namacalnych i rozpoznawalnych na świecie przykładów tego dziedzictwa.
Wkład Nowickiego w historię Karoliny Północnej należy również rozpatrywać w kontekście jego niezwykłej międzynarodowej kariery. Urodzony w Czycie na Syberii w 1910 roku, kształcił się w Polsce i w 1936 roku ukończył Politechnikę Warszawską. Jeszcze przed przyjazdem do Karoliny Północnej zdobył międzynarodowe uznanie dzięki swojej działalności architektonicznej, w tym nagrodzonemu projektowi Pawilonu Polskiego na Wystawie Światowej w Nowym Jorku w latach 1939–1940. Podczas II wojny światowej i bezpośrednio po jej zakończeniu uczestniczył w pracach związanych z odbudową i planowaniem Warszawy, a następnie zaangażował się w projekt nowej siedziby Organizacji Narodów Zjednoczonych w Nowym Jorku. W swojej karierze współpracował z tak uznanymi na świecie architektami jak Le Corbusier, Oscar Niemeyer, Wallace Harrison i Eero Saarinen.
Związek Nowickiego z Karoliną Północną nie był więc działalnością architekta pracującego w izolacji. Raleigh stało się ważnym rozdziałem w karierze twórcy, którego idee były już częścią międzynarodowego rozwoju nowoczesnej architektury. Jego praca na NC State oraz projekt Dorton Arena wprowadziły te międzynarodowe idee architektoniczne bezpośrednio do Karoliny Północnej.
Kariera Nowickiego została tragicznie przerwana w 1950 roku, kiedy zginął w katastrofie samolotu TWA Flight 903 w Egipcie, podróżując w związku ze swoją pracą architektoniczną w Indiach. Jego prace w Chandigarh były następnie kontynuowane pod kierunkiem Le Corbusiera. Pomimo przedwczesnej śmierci w wieku zaledwie 40 lat Nowicki pozostawił po sobie dziedzictwo architektoniczne znacznie większe, niż mogłaby sugerować stosunkowo niewielka liczba ukończonych przez niego budynków.
Dorton Arena stanowi zatem wyjątkowe połączenie historii Karoliny Północnej, szkolnictwa wyższego, historii State Fair, nowoczesnej architektury, inżynierii konstrukcyjnej oraz międzynarodowej wymiany kulturalnej. Jej znaczenie obejmuje cały stan, ponieważ reprezentuje okres, w którym Karolina Północna stawała się ośrodkiem innowacji architektonicznych, a sam budynek stał się jednym z najważniejszych wkładów stanu w historię architektury XX wieku.
W 1953 roku arena otrzymała Honor Award przyznawaną przez American Institute of Architects, a następnie była uznawana przez badaczy architektury i specjalistyczne publikacje za jeden z przełomowych obiektów architektury XX wieku. Jej krajowe i międzynarodowe uznanie dodatkowo podkreśla jej znaczenie dla Karoliny Północnej: Dorton Arena pokazuje, jak budynek wzniesiony na potrzeby North Carolina State Fair w Raleigh mógł wpłynąć na myślenie architektoniczne daleko poza granicami stanu.
Dorton Arena powinna być zatem postrzegana jako niezastąpiony element dziedzictwa architektonicznego Karoliny Północnej oraz obiekt o znaczeniu historycznym zarówno stanowym, jak i międzynarodowym. Jej zachowanie jest niezwykle ważne nie tylko ze względu na związki z Raleigh i North Carolina State Fair, lecz także dlatego, że reprezentuje wkład Karoliny Północnej w historię nowoczesnej architektury oraz związek stanu z wyjątkową międzynarodową siecią architektów, wykładowców, inżynierów i instytucji kulturalnych.
Wesprzyj Fundusz im. Macieja Nowickiego
Online:
Wyślij czek:
Prosimy o wystawienie czeku, który można odliczyć od podatku, na:
NC State Foundation
W polu Memo wpisz:
“Maciej Nowicki Polish Architecture & Design Endowment”
Czek należy wysłać na adres:
ATTN: Alli Mosco
NC State College of Design
Campus Box 7701
Raleigh, NC 27695
Linki:
Polski dyplomata odwiedza ISE i celebruje utworzenie Funduszu im. Macieja Nowickiego
https://www.ise.ncsu.edu/blog/2023/05/04/polish-diplomat-tours-ise/
Maciej Nowicki: Życie i dziedzictwo — prezentacja
https://drive.google.com/file/d/1Wb4e_vp2WWKMoLMk0qt00RJIrOUJMJo1/view?usp=share_link
Architekci i budowniczowie Karoliny Północnej — NCSU
https://ncarchitects.lib.ncsu.edu/people/P000044
Rysunki Macieja Nowickiego i inne materiały, 1944–2011 — NCSU
https://www.lib.ncsu.edu/findingaids/mc00190/contents
Szkice ołówkiem pełne obietnic — Alumni Magazine
https://magazine.alumni.ncsu.edu/2014/pencil-sketches-full-of-promise/
Niepełne dziedzictwo Dorton Arena — Southern Cultures
https://www.southerncultures.org/article/a-symbolic-project/
Maciej Nowicki Pionier Architektury Światowej - Wydawnictwo IPN
https://ksiegarniaipn.pl/pdf/549000/549501_Maciej_Nowicki_broszura_PL.pdf
Stanisława Nowicki — żona Macieja Nowickiego — University of Pennsylvania
https://almanac.upenn.edu/articles/stanislawa-nowicki-architecture